Hazırlayan: Tütün Çeşitleri Editör Ekibi · Son güncelleme:

Burley, havada kurutulan (air-cured) ve şeker oranı düşük bir tütündür. STG, Burley’i Virginia’dan sonra en yaygın kullanılan ikinci yaprak olarak tanımlıyor.[1] Aromayı kolay emdiği için aromatik pipo harmanlarında taban olarak sık kullanılır; sarma tütünde ise harmana gövde ve sertlik katar.[3][7]

Bu yazıda Burley’in nasıl ortaya çıktığını, nasıl hasat edilip kurutulduğunu, White ve Dark Burley farkını, pipo ve sarma tütündeki yerini anlatıyoruz.

Burley bir bakışta

Özellik Bilgi
Kurutma Havada, güneş almadan, doğal havalandırmayla (air-cured)[1]
Hasat Bitki dibinden kesilerek bütün hâlde hasat edilir[1]
Yaprak boyu 20–50 cm[1]
Renk Açık kahverengiden çok koyu kahverengiye[1]
Şeker Düşük; şekerler kurutma sırasında neredeyse tamamen parçalanır[3]
Yağ oranı Yüksek[4]
Tat Dolgun; çikolata ve fındık notaları[1]
Başlıca üretim yerleri ABD (özellikle Kentucky ve Tennessee), Brezilya, Malavi, Arjantin, Mozambik, Meksika[1][2]

Burley nasıl ortaya çıktı?

Burley görece genç bir tütün. Wikipedia’ya göre White Burley’in kökeni 1864’te George Webb ve Joseph Fore’a dayanıyor. İkili, Kentucky’nin Bracken County bölgesinden gelen tohumları Ohio’da, Higginsport yakınlarındaki bir çiftlikte yetiştirdi.[2]

Smokingpipes’ın aktardığına göre bu tohumlar, yaprakları daha dar ve beyazımsı-sarı tonlu, farklı bir bitkiden alınmıştı. Ortaya çıkan yeni çeşit en iyi sonucu havada kurutmada verdi; şekeri düşük, yaprakları ise yağlı ve dolgundu.[3]

Burley kısa sürede büyük bir ürün hâline geldi. Wikipedia’ya göre 1866’da 20.000 libre Burley hasat edildi ve 1867’de St. Louis Fuarı’nda satıldı. 1883’e gelindiğinde başlıca pazar Cincinnati olmuştu ve tütün Orta Kentucky ile Orta Tennessee’de yaygın olarak yetiştiriliyordu.[2]

Hasat ve havada kurutma

Burley’in yetiştirilmesi ve kurutulması emek isteyen bir süreç. Wikipedia ve Smokingpipes’ın anlattığı adımlar şöyle:

  1. Fide: ABD’de tohumlar Mart veya Nisan’da strafor viyollere ekilir. Viyoller gübreli su yatağında yüzdürülür.[2][3]
  2. Dikim: Fideler Mayıs’tan itibaren tarlaya aktarılır; dikimin küçük bir kısmı Temmuz’a kalır.[2]
  3. Tepe alma (topping): Dikimden yaklaşık 60 gün sonra çiçek tomurcuğu kesilir. Böylece bitkinin enerjisi çiçeğe değil yapraklara gider.[2]
  4. Koltuk alma: Yaprakların gövdeye birleştiği yerlerde çıkan sürgünler (sucker) kontrol altına alınır. Smokingpipes’a göre bu sürgünler kurutma sırasında yapraklar arasındaki hava dolaşımını da engelliyor.[3]
  5. Hasat: Tepe almadan yaklaşık dört hafta sonra bitki, balta biçimli bir bıçakla dibinden kesilir. Bitkiler beşer altışar uzun sopalara geçirilir.[2]
  6. Soldurma: Sopalar genellikle ambara asılmadan önce üç dört gün tarlada soldurulur.[2]
  7. Kurutma: Tütün ambarda havada kurutulur; yapraklar soluk yeşilden sarıya, sonra kahverengiye döner.[2]
  8. Ayıklama ve sınıflama: Kurutulmuş yapraklar gövdeden ayrılır ve gövdedeki konumlarına göre sınıflanır.[2][3]

Kurutma süresi kaynaklara göre değişiyor: STG dört ila sekiz hafta, Wikipedia sekiz hafta veya daha fazla, Smokingpipes ise yaklaşık altı hafta diyor.[1][2][3] Wikipedia’ya göre çok hızlı kurutulan Burley, normalde yavaş kurutmada parçalanan sarı pigmentlerin ve bazı maddelerin bir kısmını korur. Aynı kaynak, ABD Burley kalitesinin büyük ölçüde doğal kurutma koşullarından geldiğini belirtiyor.[2]

Smokingpipes’a göre pipo tütünü için en çok gövdenin ortasından tepeye yakın kısma kadar olan yapraklar kullanılıyor.[3]

White Burley ve Dark Burley

Burley tek tip değildir. Cornell & Diehl’in baş harmancısı Jeremy Reeves, Smokingpipes’a verdiği bilgide iki türü şöyle ayırıyor:[3]

Tür Karakter
White Burley Daha yumuşak; fındık, çikolata ve kakao notaları[3]
Dark Burley Çok daha güçlü; baharatlı ve topraksı; karanfil, şarap ve bitter çikolata notaları[3]

Tütün harmancısı Russ Ouellette da Pipes Magazine’deki yazısında benzer bir ayrım yapıyor. Ona göre koyu Burley’ler topraksı, baharatlı ve puroya yakın; White Burley ise fındıksı, bazen kakao notalı. Ouellette, Burley’in genellikle havada kurutulduğunu, ancak bazı koyu Burley’lerin ateşte kurutulduğunu da not ediyor. “Dark-fired” diye anılan bu tür çoğu zaman Kentucky Burley’ini kastediyor.[4]

Ateşte kurutulmuş Kentucky tütününü Kentucky tütünü yazımızda ayrıca anlattık.

Burley neden aromayı kolay emer?

Burley’in en çok bilinen özelliği aromayı kolay almasıdır. Jeremy Reeves’e göre havada kurutma, Burley’i Oryantal ya da Virginia gibi çok yağlı yapraklardan daha emici hâle getiriyor. Bu sayede Burley nemi, aromaları, katkıları ve harmandaki diğer tütünlerin tadını kolayca emebiliyor.[3]

Aynı kaynağa göre Burley görece nötr bir tat taşıdığı için sos ve üst aromaları kolayca bünyesine katıyor. Yanına konan tütünler de bu nötr zeminde daha belirgin hissediliyor. Burley, aroma kabul etme kolaylığı nedeniyle Cavendish’te de çoğu zaman en baskın bileşen oluyor.[3]

Russ Ouellette, Burley’in sos ve üst aromaları kolayca emmesinin, 1960’larda başlayan “aromatik dönem”de bu kadar yaygınlaşmasının nedenlerinden biri olduğunu düşünüyor.[4]

Cavendish’in nasıl yapıldığını Cavendish ve Black Cavendish yazımızda anlattık.

İçimde Burley

Jeremy Reeves, şeker oranının düşük olmasının Burley’e bazı avantajlar sağladığını söylüyor. Ona göre şeker yanmayı hızlandıran bir etken; bu yüzden Burley daha yavaş yanıyor ve dili daha az yakıyor.[3]

Aynı kaynak dezavantajı da belirtiyor: Burley içim boyunca az değişen, tek boyutlu bir tat verebiliyor. Bu nedenle bir Burley harmanında neredeyse hiçbir zaman tek yaprak türü olarak kullanılmıyor; tatlılık ve ekşilik katacak başka bir tütün ekleniyor.[3] Russ Ouellette de aroması güçlü olmayan Burley harmanlarına genellikle bir miktar Virginia eklendiğini yazıyor.[5]

Russ Ouellette’e göre Burley diğer tütünlerden daha fazla biçimde kullanılıyor: shag, ince ve geniş şerit, flake, crimp cut, plug, cake ve cube kesimlerde bulunabiliyor.[4]

Pipo tütününde Burley

Pipedia’ya göre Burley pipo tütününde sık sık aromatiklerin tabanı olarak ya da bir harmanın yanma özelliklerini düzenlemek için kullanılıyor.[6] STG de Burley’i birçok aromatik pipo harmanının bileşeni olarak gösteriyor.[1]

Harman türü Burley’in rolü
Aromatik harmanlar Sos ve üst aromayı emen taban[3][6]
Cavendish Aromayı kolay kabul ettiği için çoğu zaman baskın bileşen[3]
Burley harmanları Fındık ve kakao tonlu gövde; genellikle tatlılık için Virginia ile[3][5]
Güçlü İngiliz harmanları Ouellette’e göre koyu Burley gövde ve güç katar[4]

Sarma tütünde Burley

Sarma tütünde Burley, harmana gövde katan yaprak. UK Tobacco’ya göre hafif sarma tütünleri genellikle Virginia’dan yapılır; daha fazla sertlik için Virginia’ya Burley eklenir. Orta sertlikteki harmanlar ise ağırlıklı olarak Burley’den oluşur.[7]

Wikipedia’nın shag maddesine göre “American” diye anılan sarma tütün harmanları da yerli ve ithal tütünlerin havada kurutulmuş Burley ile karışımıdır.[8]

Sık sorulan sorular

Burley tütünü nasıl kurutulur?

Burley havada kurutulur. Hasat edilen bitkiler sopalara geçirilip ambara asılır ve güneş almadan, doğal hava akımıyla birkaç hafta kurutulur.[1][2]

Burley mi daha tatlı, Virginia mı?

Virginia. Burley’deki şekerler kurutma sırasında neredeyse tamamen parçalanır; Virginia’nın ise doğal şeker oranı yüksektir.[1][3]

White Burley ne demek?

1864’te Ohio’da ortaya çıkan, açık renkli Burley çeşididir. Dark Burley’e göre daha yumuşak, fındık ve kakao notalıdır.[2][3]

Burley tek başına içilir mi?

İçilebilir, ancak harmancılara göre tek başına tek boyutlu kalabilir. Bu yüzden Burley harmanlarına genellikle tatlılık için Virginia gibi bir tütün eklenir.[3][5]

Aromatik pipo tütünlerinde neden Burley kullanılır?

Çünkü Burley havada kurutulduğu için emicidir ve görece nötr bir tadı vardır. Sos ve aromaları kolayca alır.[3]

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  1. Pipe tobacco — st-group.com
  2. Burley (tobacco) — en.wikipedia.org
  3. A Closer Look at Burley — smokingpipes.com
  4. Burley – The Rodney Dangerfield of Tobacco — pipesmagazine.com
  5. Versatile Virginia — pipesmagazine.com
  6. Pipe Tobacco — pipedia.org
  7. Advice Hand Rolling — uktobacco.com
  8. Shag (tobacco) — en.wikipedia.org

Bu yazı yukarıdaki kaynaklardan derlenmiştir. Son kontrol: 17 Ekim 2026.