Hazırlayan: Tütün Çeşitleri Editör Ekibi · Son güncelleme:

Latakia, güneşte kurutulmuş Oryantal yaprağın kapalı ambarlarda aromatik odun ve çalıların dumanıyla ikinci kez kurutulmasıyla elde edilen bir pipo tütünüdür.[1][3] Smokingpipes’ın vurguladığı gibi Latakia yaprağı veren bir bitki yok; Latakia, Cavendish gibi bir işlemin adı.[2] Koyu, neredeyse siyah rengi ve odun dumanını andıran kokusuyla İngiliz (English) ve Balkan pipo harmanlarının imza tütünü sayılıyor.[1][2]

Bu yazıda Latakia’nın nereden geldiğini, nasıl yapıldığını, Suriye ve Kıbrıs Latakia’sı arasındaki farkı ve harmanlardaki yerini anlatıyoruz.

Latakia bir bakışta

Özellik Bilgi
Ham yaprak Oryantal tütün[1][3]
İşlem Önce güneşte, sonra aromatik odun dumanında kurutma[1][3]
Renk Koyu, neredeyse siyah[1][3]
Doku Esnek, deri benzeri[1]
Koku ve tat Odun dumanı; altında çiçeksi bir tatlılık[1]
Adını aldığı yer Suriye’nin liman şehri Lazkiye (Latakia)[1]
Bugünkü üretim Kıbrıs[1][2]
Kullanım Ağırlıklı olarak pipo tütünü harmanları[1][2]

Adı ve doğuşu

Wikipedia’ya göre Latakia Suriye’de ortaya çıktı ve adını ülkenin büyük liman şehri Lazkiye’den aldı. Büyük ölçekli üretim zamanla Kıbrıs’a taşındı.[1]

Latakia’nın nasıl keşfedildiğine dair yaygın bir anlatı var. Wikipedia ve Smokingpipes’ın aktardığına göre bereketli bir hasattan sonra artan tütün, evin çatı kirişlerine kaldırıldı. Isınma ve aydınlatma için yakılan açık ateşlerin dumanı yaprakları yavaş yavaş kuruttu. Bahar geldiğinde tütün belirgin biçimde kokulu ve dumanlı bir tat kazanmıştı.[1][2] Smokingpipes, Latakia’nın eskiden deve tezeğiyle kurutulduğu yönündeki hikâyeyi ise olası görmüyor.[2]

Wikipedia, Latakia’nın Suriye’de “Abourihm”, yani “tadın kralı” diye de anıldığını aktarıyor.[1]

Latakia nasıl yapılır?

Latakia iki aşamalı bir kurutmanın ürünü. STG bunu şöyle özetliyor: Latakia temelde Oryantal tütün, ancak kurutma sürecine yapraklarının aromatik bitkilerden yakılan ateş üzerinde kurutulduğu bir aşama ekleniyor.[3]

1. Güneşte kurutma

Wikipedia’ya göre Suriye usulünde yapraklar diğer Oryantal tütünlerdeki gibi dizilere geçirilmiyordu. Yapraklar gövdede, çiçekleriyle birlikte bütün hâlde kalıyor; ağaçlar arasına asılıyor ya da yere seriliyor ve üç hafta veya daha uzun süre kurutuluyordu.[1]

Kıbrıs’ta ise olgunlaşan bitki tepeden başlanarak her biri yaklaşık 23 cm olan üç parçaya (“string”) kesiliyor. Bu parçalar genellikle yere serilip birkaç gün boyunca çevriliyor; güneşte kurutma genellikle 18–20 gün sürüyor.[1]

2. Dumanla kurutma (fümigasyon)

Asıl farkı yaratan aşama bu. Wikipedia’ya göre Suriye’de dumanla kurutma dağlardaki tuğla ya da briketten yapılmış, toprak zeminli ve havalandırmasız basit ambarlarda yapılıyordu. Tütün kirişlere asılıyor ve yere kazılmış bir iki ateş çukuruyla tütsüleniyordu. Büyük odunlar yerine küçük dallar, çubuklar ve yapraklar kullanılıyordu.[1]

Kıbrıs’taki süreç de benzer, ancak farklı aşamalarda farklı odunlar kullanılıyor. Wikipedia’nın aktardığı tarifte önce birkaç gün mersin gibi hafif aromatik malzeme yakılıyor. Ardından yaprağı kurutacak ısıyı sağlamak için çam ya da meşe gibi sert odunlar kullanılıyor. Süreç daha yoğun duman veren canlı bitki karışımıyla sürüyor; son günlerde tadı tamamlamak için daha aromatik çalılar ekleniyor.[1]

Wikipedia, British-American Tobacco’dan Helmut Fischer’in 1964’te verdiği Kıbrıs listesini de aktarıyor:[1]

Bitki Oran
Sakız ağacı (Pistacia lentiscus) %90
Mersin %4
Fıstık çamı %4
Servi %1
Diğer %1

Dumanla kurutmanın ne kadar sürdüğü konusunda kaynaklar farklı bilgi veriyor. Wikipedia, Kıbrıs’taki sürecin tamamının yaklaşık 20–30 gün sürdüğünü yazıyor.[1] Smokingpipes ise Kıbrıs’taki kapalı ambarlarda küçük, için için yanan ateşlerle yaklaşık altı ay süren bir kurutmadan söz ediyor.[2]

Wikipedia’ya göre sonuçta ortaya çıkan ürün koyu, neredeyse siyah, esnek ve deri benzeri bir dokuya sahip ve yoğun bir koku yayıyor.[1]

Suriye Latakia’sı ile Kıbrıs Latakia’sı

Wikipedia’ya göre iki Latakia; güneşte kurutma şekli, dumanda kullanılan malzeme, dumanla kurutma sırasında ve sonrasında yapılanlar ve fermantasyon uygulanıp uygulanmaması bakımından birbirinden ayrılıyor.[1]

Suriye Latakia’sı Kıbrıs Latakia’sı
Ham yaprak Geleneksel olarak “shekk-el-bint” adlı dar yapraklı bir çeşit[1][2] Başka harman amaçları için de yetiştirilen Oryantal yaprak[2]
Güneşte kurutma Bütün bitki, ağaç arasına asılarak ya da yere serilerek, 3 hafta veya daha uzun[1] Üç parçaya kesilen bitki, yere serilerek, 18–20 gün[1]
Fermantasyon 90 güne kadar mahzende fermantasyon[1] Şart değil; üreticiler çoğu zaman bu adımı atlıyor[1]
Tat Hafif, çiçeksi, baharatlı; odun dumanı ve şaraba benzeyen ekşilik[1] Koyu, yoğun ve dumanlı[1][4]
Bugünkü durum Kaynaklara göre artık üretilmiyor[2][4] Kıbrıs’ta işleniyor[2]

Suriye Latakia’sına ne oldu?

Kaynaklar Suriye Latakia’sının bugün fiilen bulunmadığı konusunda birleşiyor. Smokingpipes’a göre Suriye’de hâlâ tütün yetişiyor, ancak 1970’lerin sonundan beri kurutmada kullanılan odunların toplanması yasak olduğu için Latakia burada işlenemiyor.[2]

Pipo tütünü üzerine yazan Dutch Pipe Smoker ise ormanlara verilen zarar nedeniyle Suriye hükümetinin 1960’ta Latakia üretimine ara verdiğini aktarıyor. Yazara göre tütün şirketleri ellerindeki stokla bir süre idare etti; bazı harmanlar zamanla Kıbrıs Latakia’sına geçti. Yazar, 1980’lerde üretimin bir ölçüde yeniden başladığını ama hiçbir zaman eski miktarlara ulaşmadığını belirtiyor.[4]

Cornell & Diehl’in baş harmancısı Jeremy Reeves’e göre Suriye Latakia’sının tadını farklı kılan şeylerden biri, yaprağı yetiştiren çiftçilerin kurutmayı da kendilerinin yapmasıydı. Bu bilgi birikimi artık kaybolmuş durumda.[2]

Kıbrıs Latakia’sı bugün

Smokingpipes’a göre Latakia için kullanılan Oryantal yaprak Türkiye ve çevresinde yetiştiriliyor, Kıbrıs’ta ise tek bir üretici tarafından işleniyor. Aynı kaynak yıllık Latakia üretimini yaklaşık 60.000 libre (yaklaşık 27 ton) olarak veriyor. Bu miktar dünya tütün üretimi içinde çok küçük.[2]

Pipestud’daki yazı da Kıbrıs Latakia’sının üretiminde uzun yıllar boşluk olduğunu ve üreticinin bitmiş ürünü yaprak, iri kırıntı ve ince kırıntı olmak üzere üç sınıfta sattığını aktarıyor.[5]

Bu kadar küçük ve tek bir bölgeye bağlı bir üretim, tedarikte dalgalanma demek. Jeremy Reeves, pipo tütünü üreticilerinin bu nedenle Latakia tedariklerini bir yıl öncesinden planladığını söylüyor.[2]

Latakia’nın içimi

Smokingpipes’a göre Latakia, uzun ateşte kurutma sayesinde içimde “bağışlayıcı” bir tütün olarak biliniyor ve diğer tütünlere göre dili daha az yakıyor. Jeremy Reeves süreci şöyle anlatıyor: Orta düzeyde şeker ve yağ taşıyan altın-kırmızı bir yaprak, kurutma sonunda tamamen kararıyor ve kalın bir is tabakasıyla kaplanıyor. Uzun kurutma şekerin büyük kısmını tüketiyor, yaprak karamelize oluyor. Reeves’e göre Latakia düşük sıcaklıkta yanıyor ve yanık tutması kolay.[2]

Aynı kaynak yaygın bir yanılgıya da değiniyor: Latakia harmanlarının belirgin tadı, güçlü bir tütün içiliyormuş izlenimi verebiliyor. Smokingpipes’a göre gerçekte Latakia oldukça hafif bir yaprak.[2]

Karşılaştırma için Reeves, geleneksel Kentucky ateşte kurutmasının 14–16 gün sürdüğünü, Latakia’nın ise aylarca daha uzun sürdüğünü belirtiyor.[2] Ateşte kurutulmuş Kentucky’yi Kentucky tütünü yazımızda anlattık.

Harmanlarda Latakia

Wikipedia’ya göre Latakia içeren pipo harmanlarının çoğunda Latakia bir “çeşni” gibi kullanılıyor: Harmanın büyük kısmını oluşturmuyor, karmaşıklık katmak ve yanmayı düzenlemek için ekleniyor. Aynı kaynağa göre Suriye Latakia’sı harmanlara genellikle %15’in altında ekleniyordu. Harmancılara göre oran %35 ve üzerine çıktığında dumanlı keskinlik belirginleşiyor.[1]

Jeremy Reeves de Latakia’nın kolayca baskın çıktığını, bu yüzden harmanı önce diğer bileşenlerle kurduğunu ve Latakia miktarını en sona bıraktığını anlatıyor.[2]

Harman türü Latakia’nın yeri
İngiliz (English) harmanları Oryantal ile birlikte ana bileşen[6]
Balkan harmanları Oryantal ağırlıklı harmanlarda dumanlı katman[2][6]

Neden “İngiliz harmanı” deniyor?

Smokingpipes’a göre Latakia, tarihinin ilk dönemlerinde ağırlıklı olarak İngiltere’deki üreticiler tarafından kullanıldı. Latakia içeren harmanların bugün çoğunlukla “English blend” diye anılmasının nedeni bu. Jeremy Reeves, İngiltere’nin Orta Doğu’daki çıkarları ve kaynakları sayesinde Latakia’ya Amerikalı üreticilerden daha kolay ulaştığını söylüyor.[2]

Pipedia da İngiliz harmanlarını Oryantal ve Latakia’nın ana bileşen olduğu harmanlar olarak tanımlıyor ve Latakia’nın kendisinin de dumanla tatlandırılmış bir Oryantal olduğunu hatırlatıyor.[6]

Sık sorulan sorular

Latakia bir tütün çeşidi mi?

Hayır. Latakia, güneşte kurutulmuş Oryantal yaprağın aromatik odun dumanıyla ikinci kez kurutulmasıyla elde edilen bir üründür. Latakia yaprağı veren ayrı bir bitki yoktur.[2][3]

Latakia neden siyahtır?

Uzun dumanla kurutma sırasında yaprak kararır, karamelize olur ve üzeri isle kaplanır.[1][2]

Latakia sert bir tütün mü?

Belirgin dumanlı tadı güçlü bir izlenim verse de Smokingpipes’a göre Latakia oldukça hafif bir yapraktır ve dili az yakar.[2]

Suriye Latakia’sı hâlâ bulunur mu?

Kaynaklara göre Suriye’de Latakia artık üretilmiyor; bugünkü Latakia Kıbrıs’ta işleniyor.[2][4]

Latakia sigarada kullanılır mı?

Wikipedia’ya göre bazı uzman puro ve sigara üreticileri kullansa da Latakia geleneksel olarak pipo harmanlarında yer alır.[1]

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  1. Latakia (tobacco) — en.wikipedia.org
  2. A Closer Look At Latakia Tobacco — smokingpipes.com
  3. Pipe tobacco — st-group.com
  4. Syrian Latakia — dutchpipesmoker.com
  5. Is Cyprian Latakia Dead or Alive? — pipestud.com
  6. Pipe Tobacco — pipedia.org

Bu yazı yukarıdaki kaynaklardan derlenmiştir. Son kontrol: 17 Ekim 2026.