Hazırlayan: Tütün Çeşitleri Editör Ekibi · Son güncelleme:

Perique, Louisiana’nın St. James Parish bölgesinde üretilen ve fıçılarda basınç altında fermente edilen bir pipo tütünüdür.[1][2] Havada kurutulan yaprak, nemlendirilip meşe fıçılara sıkıca yerleştiriliyor ve en az bir yıl boyunca havasız ortamda fermente ediliyor.[2][4] Sonuçta ortaya çıkan koyu, neredeyse siyah ve nemli tütün, güçlü ve meyvemsi kokusuyla tanınıyor.[1]

Perique çoğu zaman tek başına değil, harmanlara az miktarda eklenen bir “çeşni tütün” olarak kullanılıyor.[2][4] Bu yazıda Perique’in tarihini, nasıl yapıldığını, tadını ve harmanlardaki yerini anlatıyoruz.

Perique bir bakışta

Özellik Bilgi
Üretim yeri St. James Parish, Louisiana, ABD[1][2]
Yaprak Burley ailesinden bir yaprak[1][2]
İlk kurutma Havada[2][3]
Asıl işlem Fıçıda basınç altında, havasız fermantasyon[1][2]
Süre En az bir yıl[1][3][4]
Renk Koyu kahverengi, neredeyse siyah[1]
Koku ve tat Meyvemsi, hafif sirkemsi; baharat, kuru erik ve umami notaları[1][2]
Kullanım Ağırlıklı olarak pipo harmanlarında çeşni[1][2]

Kızılderililerden Pierre Chenet’ye

Perique’in kökeni, Louisiana’daki yerli halkların tütün işleme yöntemine dayanıyor. Wikipedia’ya göre Akadyalılar 1776’da bölgeye geldiğinde Choctaw ve Chickasaw kabileleri kendine özgü tadı olan bir tütün yetiştiriyordu.[1]

Smokingpipes’ın aktardığına göre Kanada’dan gelen Fransız yerleşimciler, Louisiana’daki Chickasaw ve Choctaw halklarının tütünü oyulmuş kütüklere bastırıp üzerine ağır taşlar koyduğunu gördü. Basınç altında tütün kendi özsuyunu bırakıyor, bu özsuyun içinde bekleyerek fermente oluyordu.[2]

Wikipedia, bu yerel tütünü bugün Perique olarak bilinen ürüne dönüştüren kişinin 1824’te çiftçi Pierre Chenet olduğunu yazıyor.[1] Louisiana River Parishes turizm kurumunun yazısına göre 1800’lerin başında bölgeye yerleşen Akadyalı Chenet, yöntemi uyarlayarak fermantasyon için tahta kasalar kullanmaya başladı.[3] Smokingpipes, Perique adının yaygın anlatıya göre Chenet’nin lakabından geldiğini aktarıyor.[2]

Tütün kimyacısı John C. Leffingwell’e göre Perique, bir Kırmızı Burley çeşidine (USDA Type 72) dayanıyor.[1]

Perique nasıl yapılır?

Perique’in yapımı uzun ve emek isteyen bir süreç. Smokingpipes ve Wikipedia’nın anlatımlarını birleştirdiğimizde adımlar şöyle:

  1. Yetiştirme: Fideler kış sonunda seralara ekilir, ilkbaharda tarlaya dikilir.[2] Wikipedia’ya göre bitkiler büyüme döneminde koltuk sürgünlerinden temizlenir ve tam 12 yaprak kalacak şekilde budanır.[1]
  2. Hasat: Wikipedia’ya göre Haziran sonunda, yapraklar koyu yeşilken ve bitki 60–75 cm boydayken bütün bitki akşamüstü hasat edilir.[1] Louisiana River Parishes’a göre işçiler bitkileri şeker kamışı bıçaklarıyla dibinden keser.[3]
  3. Havada kurutma: Bitkiler yan duvarları olmayan kurutma ambarlarına asılır.[1] Smokingpipes’a göre bu aşamada ortaya çıkan tütün Burley’e çok benzer.[2]
  4. Islatma ve damar ayıklama: Wikipedia’ya göre yapraklar kısmen kuruyup hâlâ esnekken (genellikle iki haftadan kısa sürede) ıslatılır ve orta damarları elle çıkarılır.[1] Jeremy Reeves’e göre bu ıslatma, yaprağı esnetmeye yetecek nemin çok ötesinde.[2]
  5. Fıçılama: Yapraklar yaklaşık 450 gramlık demetler (“torquette”) hâlinde bükülür ve fıçılara yerleştirilir.[1] Smokingpipes’a göre fıçılar eski burbon fıçıları; demetler dış kenardan merkeze doğru katman katman dizilir, amaç hava boşluklarını mümkün olduğunca azaltmaktır. Dolu bir fıçı yaklaşık 227 kg gelir.[2]
  6. Basınç: Fıçının kapağına bir tahta blok konur ve vidalı bir kriko ile yaklaşık 25–30 ton basınç uygulanır.[2]
  7. Çevirme: Smokingpipes’a göre tütün 90 gün basınç altında kalır, sonra demetler tek tek çıkarılıp açılır, 12–24 saat havalandırılır ve yeniden fıçılanır. Bu “çevirme” işlemi fıçının ömrü boyunca üç kez yapılır.[2] Wikipedia ise basıncın yaklaşık ayda bir kaldırılıp demetlerin elle işlendiğini yazıyor.[1]
  8. Olgunlaşma: Tütün satışa hazır olmadan önce en az bir yıl fıçıda kalır.[3][4] Wikipedia’ya göre Perique basınç altında yıllarca taze tutulabilir; uzun süre havayla temas ise karakterini bozar.[1]

L.A. Poche Perique Tobacco’nun sahibi Mark Ryan, Pipes Magazine’e tütünün ilk dört, beş, altı ay boyunca aktif olarak fermente olduğunu, kabarcıkların görülebildiğini anlatıyor. Ryan’a göre ardından üzümün şaraba dönüşmesine benzer bir fermantasyon aşaması geliyor.[4] Wikipedia da Perique’in meyvemsi kokusunun havasız fermantasyonla oluşan yüzlerce uçucu bileşenden geldiğini ve bunların birçoğunun şarapta da bulunduğunu belirtiyor.[1]

Neden sadece St. James Parish?

Perique dünyada tek bir bölgede işleniyor. Louisiana River Parishes’a göre Perique’in yalnızca St. James Parish’te yetişmesinin nedeni, nehir setlerindeki yarılmaların yıllar içinde toprağı tortuyla zenginleştirmesi.[3] Mark Ryan da bölgedeki “Magnolia” adlı toprağa, iklime ve yaprağa dikkat çekiyor.[4]

Louisiana Eyalet Üniversitesi’nin tarım merkezi LSU AgCenter, Perique’i St. James Parish’e özgü bir ürün olarak tanımlıyor ve bölgede yaklaşık 75 akr (yaklaşık 30 hektar) alanda yetiştirildiğini yazıyor.[5]

St. James ve Acadian Perique

Smokingpipes’a göre iki tür Perique var:[2]

Tür Açıklama
St. James Perique Yalnızca St. James Parish’te yetişen yapraktan yapılır
Acadian Perique St. James yaprağına başka bölgelerde yetişen benzer yaprak eklenerek yapılır; en yaygın tür budur

Aynı kaynağa göre bölgenin sel, sert hava, aşırı sıcak ve nem gibi koşulları ürünü sık sık tehdit ediyor. Harmancılık için gereken tutarlılık da sezondan sezona değişen tadı dengelemeyi gerektiriyor. Bu nedenle bugün Perique’in büyük kısmı bir karışım. Benzer yaprak da tamamen aynı yöntemle fermente ediliyor.[2]

Neredeyse yok olan bir tütün

Perique birkaç kez yok olmanın eşiğine geldi. Louisiana River Parishes ve Pipes Magazine’e göre 20. yüzyılda üç Perique işleyicisi vardı: Roussel ailesi 1950 civarında, Guglielmo ailesi 1970’lerin sonunda üretimi bıraktı. 1917’de başlayan Poche ailesi ise 1980 civarında dünyadaki tek Perique kaynağı hâline geldi.[3][4]

Wikipedia’ya göre 1990’ların sonunda Perique yetiştiren çiftçi sayısı bire kadar düştü.[1] Mark Ryan 2005’te L.A. Poche Perique Tobacco’yu satın aldığında, o yılın başında hiç yaprak alınmamıştı.[4] Smokingpipes’ın aktardığına göre Ryan’dan önce yılda yalnızca 500 libre (yaklaşık 227 kg) Perique üretiliyordu; bugün yıllık üretim yaklaşık 80.000 libre (yaklaşık 36 ton).[2] Wikipedia’ya göre Mayıs 2017 itibarıyla bölgede ticari olarak Perique yetiştiren çiftçi sayısı 25’e çıkmıştı.[1]

Perique’in tadı

Jeremy Reeves’e göre Perique’in belirgin bir umami karakteri var: et, peynir ve mantarı andıran, tuzlu-baharatlı bir tat. Reeves, Perique’in tek başına hem kiraz ve çikolata notalarıyla tatlı hem de derin ve topraksı olduğunu, soya sosu, mantar ve hafif sirke notaları da taşıdığını anlatıyor.[2]

Aynı kaynağa göre harmandaki miktar tadı belirgin biçimde değiştiriyor: Biraz Perique baharat ve pişmiş erik tadı katıyor. Miktar arttıkça mantar ve soya sosu gibi daha karmaşık tatlar ortaya çıkıyor.[2]

Wikipedia, birçok kişinin Perique’i tek başına içilemeyecek kadar güçlü bulduğunu ve bu yüzden harmanlarda bileşen olarak kullanıldığını yazıyor. Uzmanlar Perique’i pipo tütünlerinin “trüfü” olarak da anıyor.[1]

Harmanlarda Perique

Pipes Magazine’e göre Perique dünya genelinde yüze yakın pipo tütünü harmanında çeşni tütün olarak kullanılıyor.[4] Jeremy Reeves Perique’in hangi tütünlerle nasıl çalıştığını şöyle özetliyor:[2]

Eşlik eden tütün Perique’in katkısı
Virginia En yaygın eşleşme. Virginia’nın doğal tatlılığını ve meyvemsi yanını güçlendirir, biraz baharat katar.
Oryantal Oryantal’ın baharatlı ve ekşimsi karakterini genişletir.
Latakia Latakia’nın deri ve duman karakterine derinlik ve topraksı tatlar ekler.

Virginia ve Perique harmanlarında Virginia’nın rolünü Virginia tütünü yazımızda anlattık.

Wikipedia’ya göre Perique pipo tütününün yanı sıra bazı sigara, sarma tütün ve puro ürünlerinde de kullanılıyor.[1]

Sık sorulan sorular

Perique bir tütün çeşidi mi, işlem mi?

İkisi birden. Smokingpipes’a göre Perique hem bir tütün türü hem de bir işlem. Burley ailesinden bir yaprak, St. James Parish’e özgü basınçlı fermantasyonla Perique’e dönüşüyor.[2]

Perique neden bu kadar nadir?

Yalnızca St. James Parish’te işleniyor. Yapımı çok emek istiyor, her yaprağın damarı elle çıkarılıyor ve tütün en az bir yıl fıçıda kalıyor.[2][3]

Perique tek başına içilir mi?

Birçok kişi tek başına içilemeyecek kadar güçlü buluyor. Bu yüzden genellikle harmanlara az miktarda ekleniyor.[1][2]

Virginia Perique ne demek?

Virginia ile Perique’in birlikte kullanıldığı harmanlardır. Perique, Virginia’nın tatlılığını ve meyvemsi yanını güçlendirip harmana baharat katar.[2]

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  1. Perique — en.wikipedia.org
  2. A Closer Look at Perique — smokingpipes.com
  3. A Deep Dig Into Perique: One of the Rarest Tobaccos in the World — lariverparishes.com
  4. The Mystique of Perique — pipesmagazine.com
  5. St. James Parish Profile — lsuagcenter.com

Bu yazı yukarıdaki kaynaklardan derlenmiştir. Son kontrol: 17 Ekim 2026.