Hazırlayan: Tütün Çeşitleri Editör Ekibi · Son güncelleme:

Tütün ambalajlarında ve pipo dünyasında geçen terimlerin çoğu İngilizce, Hollandaca ya da Fransızca kökenli. Türkiye’deki tütün tarımının da kendine özgü bir dili var. Bu sözlükte pipo tütünü, sarma tütün, pipo ve tütüncülükte sık geçen terimleri kısa tanımlarla topladık. Ayrıntı isteyen terimler için ilgili rehber sayfamıza bağlantı verdik.

Terimler Türk alfabesine göre sıralandı; yabancı terimler yazıldıkları biçimiyle yer alıyor.

A

Ağartılmamış kâğıt (unbleached): Beyazlatılmadan doğal renginde bırakılan sarma kâğıdı. Rollpedia’ya göre bu bir malzeme değil işlem farkı; ifade tek başına kâğıdın hiçbir işlem görmediği anlamına gelmiyor.[1] Bkz. sarma kâğıdı türleri ve boyları.

Ağızlık (stem): Pipoda dumanı hazneden ağza taşıyan parça; genellikle ebonit (vulkanit), lucite, bakalit ya da yumuşak plastik gibi malzemelerden yapılır.[2] Bkz. pipo çeşitleri.

Air-cured (havada kurutma): Tütünün iyi havalandırılan ahırlarda dört ila sekiz hafta kurutulması. Burley bu yöntemle kurutulur.[3] Bkz. Burley tütünü.

Aktif karbonlu filtre: Uçlarında asetat ya da pamuk, ortasında aktif karbon granülü bölmesi bulunan sarma filtresi.[4] Bkz. sarma filtresi çapları ve türleri.

Alıştırma (break-in): Yeni bir briar piponun ilk içimlerinde haznede koruyucu bir karbon tabakası (kek) oluşturulması.[5] Bkz. pipo temizliği ve bakımı.

Amerikan harmanı (American blend): Daha çok Burley ve Virginia tütünlerinin kullanıldığı, Oryantal ve Maryland tütünlerinin belirli oranlarda yer aldığı, sos verilen harman.[6]

Aromatik harman: Tütüne aroma eklenen pipo harmanı; Smokingpipes’a göre Cavendish aromatik harmanlarda çok kullanılır ve çoğu zaman tatlandırılır.[8][10] Bkz. Cavendish ve Black Cavendish.

B

Basma tipi: Yaşmaklı ve küçük boyutlu yaprakları olan Türk tütünü çeşitleri.[6] Bkz. Oryantal ve Türk tütünü.

Bird’s-eye (kuş gözü): Briar pipoda yumruya özgü, dairesel ve göz benzeri damar deseni.[7]

Black Cavendish: Buharla karartılmış, çoğu zaman tatlandırılmış Cavendish.[8] Bkz. Cavendish ve Black Cavendish.

Briar: Akdeniz’de yetişen ağaç fundasının (Erica arborea) kök yumrusu; günümüzün en yaygın pipo malzemesi.[2][7] Bkz. pipo çeşitleri.

Bright leaf: Virginia tütününün diğer adlarından biri; Virginia’nın bugünkü hâli 19. yüzyılda Kuzey Carolina’da gelişen bu açık renkli tütüne dayanır.[20][21] Bkz. Virginia tütünü.

Broken flake: Üretici tarafından ufalanmış flake dilimleri.[9]

C

Calabash: Su kabağından gövdesi ve genellikle lületaşı ya da porselen haznesi olan, haznenin altında hava odası bulunan pipo.[2]

Casing (soslama): Tütünün tavını ve yumuşaklığını korumak ve acılığını gidermek için uygulanan işlem; meyan balı, bal, kakao, şeker gibi maddeler kullanılabilir.[6]

Cavendish: Bir tütün türü değil, işlem: Tütün ısı ya da buharla işlenip yoğun basınç altında bekletilir.[8][10] Bkz. Cavendish ve Black Cavendish.

Cube cut (küp kesim): Flake dilimlerinin küçük küpler hâlinde kesilmesi.[9]

Ç

Çekiş deliği (draught hole): Pipo haznesinin dibinde hava akışını sağlayan kanalın başladığı delik.[2]

D

Dizi: Tütün yapraklarının iğnelere dizilip iplere sıyrılmış hâli.[6]

E

Ebauchon: Briar yumrusunun iç kısmından alınan blok.[2]

El: Tütün bitkisinde aynı anda olgunlaşan ve kırılan yaprakların tümü.[6]

English harman: Wikipedia’ya göre Latakia’nın en belirgin kullanıldığı pipo harmanı ailelerinden biri; bir harmanın English ya da Balkan sayılması için Latakia içermesi beklenir.[16] Bkz. Latakia tütünü.

F

Fire-cured (ateşte kurutma): Tütünün büyük ahırlarda, sürekli ya da aralıklı için için yanan sert ağaç ateşlerinin dumanında, sürece göre üç gün ile on hafta arasında kurutulması.[3] Bkz. Kentucky tütünü.

Flake: Preslenmiş tütün bloğundan (plug) kesilen ince dilimler.[9][11]

Flavouring (kokulandırma): Tütüne koku vermek için yapılan işlem.[6]

Flue-cured (sıcak havayla kurutma): Tütünün, dumanın içeri girmediği borularla ısıtılan ahırlarda kurutulması; Virginia bu yöntemle kurutulur.[3] Bkz. Virginia tütünü.

G

Ghosting: Bir pipoda önceden içilen tütünün tadının yeni tütüne geçmesi.[2]

g/m² (gsm): Sarma kâğıdının metrekare başına gram cinsinden ağırlığı; kâğıt inceliğinin ölçüsü. Sarma kâğıtlarının çoğu 10–25 g/m² arasında.[12]

Golden Cavendish: Açık renkli Cavendish; örneğin Captain Black Gold harmanının rengini verir.[22] Bkz. Cavendish ve Black Cavendish.

H

Halfzware: Hollandacada “yarı ağır” anlamına gelir; Light ve Zware shag’in karışımı. Bugün Stevige ya da Volle diye de anılır.[13]

Hazne (bowl): Piponun tütün konan ve içim sırasında en çok tutulan bölümü.[2]

Hevenk: Aynalarda kurutulan tütün dizilerinin bir araya getirilerek dörde katlanması.[6]

İ

İstif: Ege Bölgesinde kurutulan tütün dizilerinin, denklemeye kadar saklanmak üzere kapalı ve temiz bir yerde üst üste konması.[6]

K

Karton ağızlık (tips): Akordeon biçiminde katlanıp rulo yapılan karton şerit; filtre malzemesi içermez, ağızlık ve yapı desteği sağlar.[4]

Kek (cake): Pipo haznesinin duvarlarında tütün yandıkça biriken karbon tabakası. Briar pipoda ince bir kek istenir.[14] Bkz. pipo temizliği ve bakımı.

King size slim: King size kadar uzun (yaklaşık 110 mm), ama daha dar (yaklaşık 42–46 mm) sarma kâğıdı.[15]

L

Latakia: Kurutma sırasında aromatik odun ve bitkilerin dumanında işlenen, isli tütün.[16] Bkz. Latakia tütünü.

Lületaşı (meerschaum): Pipo yapımında kullanılan, en bilinen yatakları Eskişehir’de olan beyaz ve gözenekli sepiyolit minerali.[17] Bkz. Eskişehir lületaşı.

M

Makaron: Ucunda hazır filtresi bulunan boş kâğıt tüp; makaron doldurma makinesiyle doldurulur.[15] Bkz. sarma makinesi nasıl kullanılır.

Menye: Belirli üretim noktalarında yetiştirilen bir ekotipe ait tütün grubu.[6]

Mısır koçanı pipo (corncob): Kurutulmuş mısır koçanından yapılan, ucuz ve alıştırma gerektirmeyen pipo.[2] Bkz. pipo çeşitleri.

O

Oryantal (şark tipi) tütün: Kurak koşullara uyum sağlamış, küçük ve açık renkli yapraklı, güneşte kurutulan ve aroması yüksek tütünler; Türkiye, Yunanistan, Bulgaristan ve Kuzey Makedonya gibi ülkelerde yetişir.[6] Bkz. Oryantal ve Türk tütünü.

P

Perique: ABD’nin Louisiana eyaletinde, basınç altında kendi suyunda fermente edilen koyu renkli tütün.[18] Bkz. Perique tütünü.

Plateaux: Briar yumrusunun dış kısmından alınan blok; zanaatkâr pipo yapımcılarının çoğu güzel damar yapısı için bunu tercih eder.[2]

Plug: Tütünün uzun süre yoğun baskı altında tutularak blok hâline getirilmesi; içmeden önce dilimlenmesi ya da ufalanması gerekir.[9]

R

Rayba (reamer): Pipo haznesindeki keki inceltmek için kullanılan alet.[14]

Ready rubbed: STG’ye göre flake’ten daha az hazırlık isteyen, pipoya doldurması ve içmesi biraz daha kolay pipo tütünü formatı.[11]

Ribbon cut (şerit kesim): Yaprakların ince şeritler hâlinde kesilmesi; en yaygın pipo tütünü kesimi.[9]

S

Sap (shank): Piponun hazneyle ağızlık arasında kalan, çoğunlukla hazneyle tek parça olan bölümü.[2]

Sergiye alma: Ege Bölgesinde bir süre ızgarada tutulan tütün dizilerinin, kurumalarını tamamlamaları için düzlenmiş bir zemin üzerine yatırılması.[6]

Shag: Elde sarmak ya da makarona doldurmak için ince kesilmiş tütün; sarma tütünün İngilizce adlarından biri.[13] Bkz. sarma tütün rehberi.

Slim filtre: Yaklaşık 6 mm çapındaki sarma filtresi.[15]

Stoving: Virginia’nın buhar, ısı ve basınçla, ama kararmasına izin verilmeden işlenmesi.[10]

Sun-cured (güneşte kurutma): Tütünün açık havada güneşte kurutulması; Oryantal tütünler bu yöntemle kurutulur.[3][6]

T

Tapa: Tütün yapraklarının tek tek değil, bir defada iğneye dizilmesi için üst üste getirilip demet yapılması.[6]

Tav: Tütün yaprağının nem oranına göre değişen yumuşaklık ve bükülme derecesi.[6]

Ters sarma (backstrap): Kâğıdın ters çevrilerek, yapışkan şerit dışarıda kalacak şekilde yapılan elde sarma tekniği.[19] Bkz. tütün nasıl sarılır.

Y

Yarı şark tipi (semi oriental) tütün: Büyük yapraklı tütünlerle şark tipi tütünlerin yetiştiği bölgeler arasında kalan ekolojilere uyum sağlamış, orta büyüklükte yapraklı, güneşte kurutulan tütünler.[6]

Yaşmak: Tütün yaprağı yüzeyinin, yaprak sapı boyunca gövdeye kadar uzayan kısmı.[6]

Z

Zenep: Yaprak yüzeyini bitkinin gövdesine bağlayan yaprak sapı.[6]

Zware: Hollandacada “ağır” anlamına gelir; ağırlıklı olarak ateşte kurutulmuş Kentucky, Latakia ve havada kurutulmuş Paraguay tütününden oluşan shag harmanı.[13]

İlgili sayfalar

Kaynaklar

  1. What Are Rolling Papers Made Of? — rollpedia.org
  2. Tobacco pipe — en.wikipedia.org
  3. Curing of tobacco — en.wikipedia.org
  4. Types of Filter Tips Explained — rollpedia.org
  5. Pipe Care 101 — brighampipes.com
  6. Tütün ve Tütüncülükle İlgili Bazı Terimler — turkishtobacco.net
  7. Briar Pipes: Wood, Grain, Grading & Finishes — tobacconistuniversity.org
  8. Cavendish: Chameleon of Components — smokingpipes.com
  9. Types of Tobacco Cuts — smokingpipes.com
  10. A Closer Look at Cavendish Tobacco — smokingpipes.com
  11. Pipe tobacco — st-group.com
  12. How Rolling Paper Thickness (GSM) Works — rollpedia.org
  13. Shag (tobacco) — en.wikipedia.org
  14. How to Ream a Pipe — smokingpipes.com
  15. Rolling papers, filter tips and tubes: the formats explained — smokershop.be
  16. Latakia (tobacco) — en.wikipedia.org
  17. Sepiolite (Meerschaum) — en.wikipedia.org
  18. Perique — en.wikipedia.org
  19. How to Back Strap: Rolling a Cigarette Backwards — rizla.co.uk
  20. Versatile Virginia — pipesmagazine.com
  21. Slade, Abisha — ncpedia.org
  22. Our Blends — captainblackpipe.com

Bu yazı yukarıdaki kaynaklardan derlenmiştir. Son kontrol: 17 Ekim 2026.